Dorp Velsen

Monumentale zaken

Het dorp Velsen is een door het rijk aangewezen beschermd dorpsgezicht en het merendeel van de woningen is rijksmonument. Deze status betekent dat het aanzicht van het dorp en de panden die rijksmonument zijn onder 'speciale bescherming' staan van de Monumentenwet en gemeentelijke regels en procedures. Bewoners/eigenaren krijgen daar vooral mee te maken wanneer er verbouwingsplannen zijn. Op de site van de gemeente Velsen is daar informatie over te vinden: www.velsen.nl/vrije-tijd/cultuur/monumenten. Hier is tevens informatie te vinden over gemeentelijke subsidiemogelijkheden. Contact opnemen kan via: monumenten@velsen.nl

Rijksmonumenten komen niet in aanmerking voor gemeentelijke bijdragen in verbouwing en/of restauratie. Daarvoor is de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de aangewezen instantie: cultureelerfgoed.nl.

 

Meer info

monumenten.nl

monumentenwacht.nl

Nederland Monument publiceert wekelijks de Erfgoedstem met wetenswaardigheden over monumenten in Nederland: https://erfgoedstem.nl/

 

Monumenten

Naar welke monumentale plekken gingen bewoners voor ontspanning en vermaak?

In vroeger jaren was het dorp vooral een woon- en werkplek voor ambachtslieden, boeren en huishoudelijk personeel van de landgoederen in de nabije omgeving. Er werd hard gewerkt en tijd voor vertier was er niet: veel mogelijkheden waren er ook niet in het sobere dorp. In de buitenplaatsen waren regelmatig feesten en partijen. Maar in het dorp?

Kinderen speelden op straat. Er was Euterpe, het dorps fanfarecorps, in de winter een ijsbaan op het ondergelopen weiland aan de Kerkesingel of de vijver van Velserbeek,  de voetbalwedstrijden van 3e klasser Kinheim op het terrein waar nu de kinderboerderij staat en natuurlijk de jaarlijkse koemarkt in november op het Wilhelminapleintje.

Het dorp lag aan de drukke doorgaande weg van Haarlem naar Alkmaar en ooit – voor de inpoldering van het Wijkermeer- kwamen via de Velserhaven reizigers en vracht het dorp binnen. Later kwamen ze met de koets onderweg naar Alkmaar, Amsterdam, Haarlem of verder en zochten wel eens een onderkomen voor de nacht. Er waren verschillende café’s en een paar logementen en pensions zoals hotel Appeldoorn en herberg De Prins. Daar was ook wel vertier en plezier.

Later, toen het Noordzeekanaal was gegraven en de stoomtram over de Meervlietstraat reed, kwamen er meer café’s: het kroegje van weduwe Kat, daarna Bruins, in de Meervlietstraat was het Roode Hert al gevestigd, later kwam daar logement-pension-café De Zwarte Os bij. In de Hoofdbuurtstraat stond café de Morgenzon en aan het eind van de Meervlietstraat, bij de Velservoetbrug, café Sittenburg.  Bezoekers dronken hier hun glaasje en er werd ook volop gespeeld; in de Zwarte Os stond het biljart waar kampioenswedstrijden werden gehouden en in de Prins, later Anneta en nu de Heeren van Velsen, werden  in 1914 nationale kegelwedstrijden gehouden, ook voor dames. En De Prins was een bekende plek voor de wedstrijden van  de Nederlandse Schaakbond. Daar werd dan ook wel een biertje bij gedronken. Met de verbredingen van het Noordzeekanaal is een aantal van deze plekken van plezier gesloopt; het Roode Hert is verplaatst naar de Zuiderdorpstraat  waar al aan het eind van de 16e eeuw een herberg Het Root Hart zat en waar later een winkel in was gevestigd.

Aan het Kerkplein stichtte jonkheer Boreel van Hoogelanden in 1860 een bewaarschool; dat werd later de Maria Boreelschool. Na de verhuizing van deze school naar Driehuis kwam jongerensociëteit De Ark in dit pand. Veel kinderen uit het dorp en daarbuiten bewaren nog fijne herinneringen aan deze plek van plezier. Sommige buren wat minder. De Ark sloot in 2010 haar deuren. Er zijn nu een praktijk voor fysiotherapie  en speltherapie in gevestigd. In de loop der tijd hebben in het dorp voldoende 'plekken van plezier' gestaan om hier tijdens de rondleiding aandacht aan te schenken.

In een aantal panden zijn verhalenvertellers aanwezig die met hun verhaal over specifieke gebeurtenissen deelnemers meenemen naar vroeger tijden. Omlijst met historische foto’s geven deze verhalen een indruk van de geschiedenis van deze plekken.

 

Dorp Velsen
Dorp Velsen